Balkonumdaki limon fidanının yapraklarının sarardığını ilk gördüğüm gün, elimde sulama kabıyla yarım saat boyunca saksının başında öylece durduğumu hatırlıyorum. İçimden "bir şey yaptım da bozdum" diye geçirmiştim ama ne yaptığımı bilmiyordum. Yıllar içinde şunu öğrendim: yaprak rengi bir bitkinin en dürüst konuşma biçimidir. Sararma, morarma, kızarma... Hepsi bir şeyi anlatır. Yeter ki nereye bakacağınızı bilin. Bu yazıda kendi saksılarımda ve küçük bahçe köşemde gözlemlediğim renk değişimlerini, sebeplerini ve gerçekten işe yarayan çözümleri anlatacağım.
Yeni başlayanların büyük çoğunluğu yaprak sarması gördüğünde suyu artırır. Ben de öyle yapmıştım ve fidanı neredeyse öldürüyordum. Oysa saksı bitkilerinde sararmanın bir numaralı sebebi fazla sudur. Kökler sürekli ıslak toprakta boğulur, oksijen alamaz, besin çekemez ve yapraklar solgun bir sarıya döner.
Ayırt etmek için baktığım işaretler şunlar:
Ben parmağımı toprağa iki boğum sokup kontrol etme alışkanlığı edindim. Nemliyse geçiyorum. Bitkilerin su ihtiyacını okumayı öğrenmek, bahçecilikte belki de en kıymetli beceri; bu konuda ayrı bir rehberimiz de var ve yeni başlayanların önce oradan geçmesini öneririm.
Renk değişiminin hangi yaprakta ve yaprağın hangi kısmında başladığı, hangi besinin eksik olduğu konusunda çok fazla bilgi veriyor. Kendi notlarımdan çıkardığım kabaca şu tablo bana yıllardır yol gösteriyor:
| Belirti | Muhtemel eksik | Ne yapıyorum |
|---|---|---|
| Alt yapraklar baştan sona soluk sarı | Azot | Dengeli sıvı gübre, solucan gübresi |
| Damarlar yeşil, aralar sarı (genç yapraklarda) | Demir | Toprak pH'ını düşürücü uygulama, demir takviyesi |
| Yaprak sapları ve alt yüzey mora dönüyor | Fosfor | Fosfor ağırlıklı gübre, toprak sıcaklığını yükseltmek |
| Yaprak kenarları kahverengi, kıvrık | Potasyum | Potasyumlu gübre, sulama düzenini oturtmak |
Buradaki en kritik nokta: gübreyi tahminle vermemek. Ben ilk yıllarda sarardı diye her şeye azot verdim, sonuçta gövdesi uzayan ama meyve tutmayan domates fidelerim oldu. Gübreleme yöntemlerini anlatan rehberde de belirtildiği gibi, eksiklik ile fazlalık çok benzer belirtiler üretebiliyor. Az verip beklemek, çok verip düzeltmeye çalışmaktan daima kolaydır.
İlkbaharda hava soğukken fide yapraklarının morarması sıklıkla geçici bir fosfor alım sorunudur; toprak ısındığında kendi kendine düzelir. Bazı süs bitkilerinde ise mor-kırmızı ton doğal genetik özelliktir. Panik yapmadan önce türün normal rengini öğrenmek gerekiyor.
Bir yaz boyunca güney cepheli balkonumda begonyanın yapraklarının beyazlaşıp lekelendiğini izledim. Ne hastalık ne besin eksikliğiydi; bildiğimiz güneş yanığıydı. Buna karşılık kuzeye bakan köşemdeki bitki açık yeşil, cılız ve sürekli sarı yaprak döküyordu; o da ışıksızlıktan. Güneş ve gölge dengesi bir bahçenin iskeleti gibi, bitki seçimini de renk sağlığını da doğrudan belirliyor.
Yaprağın üst yüzü sararmış, altında ince ağlar ya da küçük noktalar varsa büyük olasılıkla kırmızı örümcek veya yaprak biti işbaşındadır. Ben artık her sulamada bir iki yaprağı çevirip altına bakıyorum; bu on saniyelik alışkanlık bana defalarca bitki kurtardı. Beneksi, halkalı sararmalar mantar hastalıklarına; damar boyunca ilerleyen solgunluk ise kök çürüklüğüne işaret edebilir.
Bir de kimsenin aklına gelmeyen sebep var: saksı küçüklüğü. Kökler saksının içinde kendine yer bulamadığında besin çekemez ve bitki alt yapraklarını feda eder. Saksı deliğinden kök çıkmışsa ya da toprak sulamayı hiç tutmuyorsa, gübreyle uğraşmak yerine bitkiyi bir boy büyük kaba almak daha doğru.
Kaynaklar ve bağlantılar