Bahçeciliğe başladığım ilk yıl, balkonumdaki saksılara marketten aldığım en ucuz torf karışımını doldurup her şeyin kendiliğinden yürüyeceğini sanmıştım. Domates fideleri iki hafta boyunca hiç büyümedi, fesleğenin yaprakları sarardı, nane ise bir sabah öylece devrildi. Sorunun sulamada ya da güneşte olduğunu düşünüp aylarca uğraştım. Meğer mesele en baştaymış: toprak. O günden beri şunu söylüyorum; bahçenizde ne kadar iyi tohum kullanırsanız kullanın, altındaki toprak hazır değilse sonuç hep yarım kalıyor. Bu yazıda kendi denemelerimden, hatalarımdan ve zamanla oturttuğum bahçe toprağı hazırlığı rutinimden bahsedeceğim.
Toprak almadan önce yapılacak ilk iş, zaten sahip olduğunuz toprağı tanımak. Bunun için laboratuvara gitmenize gerek yok; ben yıllardır avuç testi diye adlandırdığım basit bir yöntem kullanıyorum. Bahçenizden ya da saksınızdan bir avuç toprak alın, hafifçe nemlendirin ve elinizde sıkın:
Ben ilk bahçemde killi toprakla uğraşmıştım. Yağmurdan sonra çamur deryası, iki gün güneş görünce çatlamış bir yüzey. O toprağı bir yıl içinde kullanılabilir hale getirdim, ama sabır istedi. Kumlu toprak da benzer şekilde iyileştirilebilir. İkisinin de çözümü aslında aynı yerden geçiyor: organik madde.
Kompost, yanmış hayvan gübresi, yaprak çürüntüsü... Hangisini bulursanız bulun, toprağa karıştırın. Killi toprakta parçacıkların arasını açıp havalandırıyor, kumlu toprakta ise suyu ve besini tutan bir sünger görevi görüyor. Aynı malzemenin iki zıt soruna çözüm olması bana hâlâ ilginç geliyor.
Uygulamada benim yöntemim şu: ekim yapacağım alanın üstüne 5-8 cm kalınlığında kompost seriyorum, sonra çapayla ilk 15-20 santimlik katmana karıştırıyorum. Daha derine inmeye çalışmıyorum, çünkü toprağın içindeki canlı yapıyı fazla bozmanın faydadan çok zararı oluyor. Bu işlemi ilkbaharda ekimden en az iki-üç hafta önce yapmak gerekiyor ki malzeme otursun.
Uzun süre pH'ı önemsemedim. "Toprak toprak işte" diye düşünüyordum. Sonra ortancalarımın renk değiştirmesi, ıspanaklarımın bir türlü koyu yeşile dönmemesi beni bu konuya itti. pH, toprağın asitliğini ya da alkaliliğini gösteren bir ölçü ve doğrudan şunu belirliyor: topraktaki besinleri bitki alabiliyor mu, alamıyor mu?
Toprağınızda demir, fosfor, çinko fazlasıyla bulunsa bile pH uygun aralıkta değilse bitki bunlara ulaşamıyor. Yani gübre atmanız bir işe yaramıyor. Bahçe marketlerinde satılan basit pH ölçüm kitleri ya da çubuk ölçerler bu konuda yeterli sonuç veriyor.
| Bitki grubu | Tercih ettiği pH aralığı |
|---|---|
| Çoğu sebze (domates, biber, fasulye) | 6,0 - 7,0 |
| Yapraklı yeşillikler | 6,0 - 7,5 |
| Ortanca, azalya, yaban mersini | 4,5 - 5,5 |
| Lavanta, biberiye, kekik | 6,5 - 7,5 |
Toprak fazla asitliyse tarım kireci ile yukarı çekilir; fazla alkaliyse kükürt veya asitli torf ile aşağı indirilir. Ancak burada acele etmemek lazım. Ben bir seferinde kireci gereğinden fazla atıp toprağı iyice alkali hale getirdim ve düzeltmesi bir sezon sürdü. Az miktarda uygulayıp birkaç hafta sonra tekrar ölçmek en sağlıklısı.
Bitkilerin en çok ihtiyaç duyduğu üç element azot, fosfor ve potasyum. Azot yaprak gelişimini, fosfor kök ve çiçeklenmeyi, potasyum ise genel dayanıklılığı destekliyor. Bunları paket gübreden almadan önce toprağın kendi kapasitesini yükseltmek çok daha kalıcı bir yatırım. Gübreleme konusuna ayrıca girmek gerekiyor, çünkü organik ve kimyasal seçenekler arasında ciddi fark var.
Saksı ve yükseltilmiş yatak kullananlar için yıllardır aynı oranı uyguluyorum:
Balkonda saksı kullanıyorsanız bu oranın son maddesini biraz artırmakta fayda var; kapalı kaplarda su birikmesi kök çürümesinin bir numaralı sebebi. Bitkilerin su ihtiyacını doğru okumak da tam bu noktada devreye giriyor, çünkü iyi drene olan bir toprakta sulama ritmi tamamen değişiyor.