Bitkilerinizi Asıra Nasıl Çoğaltırsınız

İlk defa bir sardunya dalını bir bardak suya koyup iki hafta sonra beyaz kökçükleri gördüğümde, bahçecilikle ilgili aklımdaki her şey değişti. O güne kadar bitki almak için kesenin ağzını açmam gerektiğini sanıyordum; oysa elimdeki tek bir saksıdan onlarca yeni bitki çıkarabilirdim. Bahçeciler arasında asıra diye anılan bu yöntem, yani bitkinin bir parçasından yeni bir birey elde etme işi, ev bahçeciliğinin en keyifli ve en ekonomik tarafı. Bu yazıda kendi denemelerimde işe yarayanları, bol bol da yarayamayanları anlatacağım.

Asıra Nedir, Tohumdan Ne Farkı Var?

Tohumla çoğaltmada iki ebeveynin özellikleri karışır; elde ettiğiniz fide ana bitkiye benzemek zorunda değildir. Bitki çoğaltma asıra yönteminde ise durum tamamen farklıdır: aldığınız dal, yaprak ya da kök parçası ana bitkinin genetik kopyasıdır. Yani beğendiğiniz o mis kokulu limon sardunyasının aynısını, o bol çiçek açan gülün tıpatıp benzerini elde edersiniz.

Benim için asıl cazip yanı hız. Bir tohumun çiçeğe durması bir sezon alırken, köklenmiş bir çelik çoğu zaman aynı yıl içinde iş görür hale gelir. Üstelik bedava. Komşunun balkonundan izinle koparılan bir dal, birkaç ay sonra kendi balkonunuzun en gösterişli bitkisi olabiliyor.

Asıra ile çoğaltmaya en uygun bitkiler

• Sardunya, fesleğen, nane, biberiye, kekik gibi yumuşak gövdeliler
• Difenbahya, potos, begonya, sukulentler
• Ortanca, gül, defne gibi odunlaşan çalılar (biraz daha sabır ister)
• Sansevieria, aloe, yılan bitkisi gibi yapraktan ya da yan sürgünden gidenler

Çelikle (Kesikle) Çoğaltma: Adım Adım

En sık kullandığım yöntem bu. İlkbahar sonu ile yaz başı arası, bitkinin taze sürgün verdiği dönem en verimli zaman. Kışın da denedim, olmadı demeyeceğim ama bekleme süresi iki katına çıkıyor.

1. Sağlıklı dal seçin. Üzerinde çiçek olmayan, gevrek ama sarkmamış bir sürgün ideal. Çiçekli dal enerjisini köke değil çiçeğe harcıyor.
2. 10-15 cm kesin. Kesiği bir yaprak düğümünün (nod) hemen altından, 45 derecelik açıyla yapın. Açılı kesit su alma yüzeyini artırıyor.
3. Alt yaprakları temizleyin. Toprağa ya da suya girecek kısımda yaprak kalmasın; kalırsa çürüyüp tüm çeliği götürüyor. Üstte iki-üç yaprak yeterli.
4. İsterseniz köklendirme tozuna batırın. Zorunlu değil ama gül, ortanca gibi inatçılarda gözle görülür fark yaratıyor. Tozu yoksa kesiti birkaç saat suda bekletmek bile işe yarıyor.
5. Perlit ağırlıklı hafif bir karışıma dikin. Gübreli, ağır toprak çelik için fazla zengin. Kökü henüz olmayan bir parça besini kullanamaz, sadece mantar üretir. Toprak hazırlığı konusunda ayrı bir rehberimiz var, oradaki karışım oranları burada da işinizi görür.
6. Nemli ve ılık tutun. Saksının üzerine şeffaf poşet geçirip mini bir sera yapıyorum. Günde bir kez poşeti açıp havalandırmayı ihmal etmiyorum, yoksa küf başlıyor.

Kök oluşumu bitkiye göre 10 gün ile 6 hafta arasında değişiyor. Hafifçe çektiğinizde direnç gösteriyorsa köklenmiş demektir. O noktada acele edip büyük saksıya almayın; kökler saksıyı sarana kadar küçük kapta kalsın.

Yapraktan ve Kökten Çoğaltma

Sukulentler ve begonyalar yaprakla inanılmaz iyi sonuç veriyor. Sağlıklı bir yaprağı sapıyla birlikte koparıp iki gün kuru bir yerde nasırlanmaya bırakıyorum, ardından nemli perlitin üzerine yatırıyorum — gömmüyorum, sadece temas etsin. Sansevieria yaprağını 5-6 cm'lik parçalara bölüp alt kısmını toprağa dikmek de işe yarıyor; yalnız hangi tarafın alt olduğunu karıştırmayın, ters dikilen parça asla köklenmiyor. Ben ilk denememde tam üç parçayı böyle harcadım.

Kök ve kök yumrusuyla çoğaltma ise en garantili yol. Nane, melisa, yer sarmaşığı gibi bitkilerde saksıyı ters çevirip kök topağını elinizle ya da temiz bir bıçakla bölmeniz yeterli. Her parçada hem kök hem en az bir sürgün gözü kalsın. Bu işi yaparken:

• Bitkiyi bölme öncesi bir gün önceden bolca sulayın, topak kolay dağılır.
• Bölünmüş parçaları hemen dikin, kökler havada 10 dakikadan fazla kalmasın.
• İlk hafta gölgede tutun ve gübre vermeyin.

Başarı Oranını Artıran Küçük Ayrıntılar